voting
  • بازديد كنندگان آن لاين : 2
  • بازديد كنندگان اين صفحه : 4523
  • بازديدكنندگان امروز : 135
  • كل بازديدكنندگان : 5427687

آموزش هنرهاي سنتي و صنايع دستي در استان ايلام

1. دوار ( Dovar ) :به هر یک از تخته های ( لت های ) سیاه چادر « دِوار » می گویند و از اتصال چند تخته آن یک سیاه چادر کامل به وجود می آید. دِوار پارچه نخی ضخیمی است که از نخ موی بزهای سیاه رنگ بافته می شود.و اين به چند دليل است: اول آنكه موي بز خاصيت بسياري مطلوبي در مواقع بارندگي دارد و معمولا آب از آن عبور نمي كند. دوم آنكه موي بز در دسترس و ارزان تهيه مي شود هر خانوار عشاير معمولا تعدادي بز دارد كه از موي آنها براي تهيه سياه چادر استفاده مي كنند. سومين خاصيت موي بز سبك بودن آن است كه اين امر تاثير زيادي حمل و نقل لت هاي سياه چادر از مناطق كوهستاني دارد. تمام کارهای آن قبل از آماده کردن موی ، نخ ریسی و بافت توسط زنان خانواده با دیگر همکاری زنان خویشاوند و همسایه انجام می پذیرد. برای ساختن آن ابتدا مردان موی بز را با قیچی مخصوصی به نام« چیه رگ» (cyæ reg) می چینند. سپس آن را تمیز کرده و کرک را از آن جدا می کنند ، علت جدا کردن کرک بز از مو آن است که کرک را ، آفت بید از بین می برد و هر گاه در بافت سیاه چادر وجود داشته باشد در اثر بید زدگی قسمت هایی که در تار و پود کرک داشته باشند ، باعث از هم گسیختگی بافت همان قسمت شد ، و ایجاد شکاف می کند. در صورتی که موی بز از بید زدگی مصون مانده و سالها دوام خواهد داشت. موی بز را پس از چیدن و جدا کردن کرک ، می ریسند. رستن نخ به وسیله ی دوک چوبی که به آن « تشی » می گویند توسط زنان انجام می گیرد. پس از آماده شدن نخ ، آن را دو لا می کنند و بسته به موارد استفاده و نیاز ، در روی زمین به درازای مورد دلخواه چله کشی می کنند. هر قطعه ای که به این صورت بافته می شود « لَتِ مال » می گویند. طول هر قطعه « دِوار » بین 10 الی 15 متر و عرض آن در حدود 50 تا 70 سانتی متر است.. تعداد و طول دِوارهای یک سیاه چادر بستگی به موقعیت اجتماعی و اقتصادی«مال» دارد. سیاه چادرهای خانواده های ثروتمند و بزرگ خانوار را « گورا مال » ( Goura mal ) می گویند.

.  هه یچه لک ( Heiĉulk ) :یک قطعه چوب مثلثی شکل با طول 25سانتی متر است که در قسمت قاعده آن دارای سوراخی برای وصل آنها به همدیگر و پراکنده نشدن است( عکس شماره ۱). دِوارهای یک سیاه چادر در دو بخش تقریباً به تعداد مساوی به هم دوخته می شوند. که به هر بخش آن « له ته مال » ( Lætæ mal ) می گویند. یک « له ته مال » برای قسمت جلو و یک « له ته مال » برای قسمت پشت آن. دلیل اینکه دِوارهای یک سیاه چادر را در دو قسمت به هم می دوزند ، بیشتر به خاطر سهولت در حمل و نقل و برپا نمودن آن می باشد. برای اتصال « له ته مال » به هم در عرض تخته های سیاه چادر ، در وسط هر دو بخش جلو و پشت قفل های با نخ موی بز به فاصله تقریبی 25 سانتی متر درست می کنند. و در موقع بر پا نمودن سیاه چادرها آنها را به وسیله ی چوب های « هه یچه لوک » به همدیگر وصل می نمایند. تعداد « هه یچه لوک های » یک سیاه چادر بستگی به طول دِوارها دارد. چون در هر 25 سانتی متر یک « هه یچه لوک » قرار می گیرد.

3- کو ماچ ( Komaĉ ) :یا سر ستون ، چوب های تراشیده شده ، با سوراخی مستطیل شکل در وسط آن ، که در قسمت بالای وسط سیاه چادر و محل اتصال « له ته مال ها » قرار گرفته و زبانه ستون در آن قرار دارد و به کمک ستون موجب بر پا داشتن چادر می گردد. تعداد کوماچ های یک سیاه چادر بستگی به طول دِوارها دارد و بین سه تا پنج عدد می باشد و اندازه هر کدام در حدود یک متر می باشد.

 4- سِیون ( Siven ) :یا ستون که دارای زبانه ای می باشد و آنرا برای بر پا نمودن و نگهداری سیاه چادر در سوراخ کوماچ ( سر ستون ) که در خط الرأس وسط سیاه چادر از درون قرار دارد ، جای می دهند. هر سِیون ( ستون ) را معمولاً از دو قسمت بزرگ و کوچک یا مساوی از نظر طول درست می کنند و برای اتصال آنها به هم سوراخ هایی در محل اتصال آنها ایجاد نموده و به وسیله نخ موی بز به همدیگر وصل می گردانند. و دلیل دو قسمتی درست کردن برای سهولت در حمل و نقل می باشد. چون در این حالت قابلیت جمع شدن را دارد و سِیون یکی از ملاک های بزرگی سیاه چادر می باشد. زیرا در هر 5/2 متر یک ستون قرار می دهند. در میان عشایر ایلام داشتن مال ( مسکن ) 5 سِیون نشانگر موقعیت و منزلت بالا می باشد.

5- تِناف ( Tnaf ) :که همان طناب است. برای بر پا داشتن و مهار سیاه چادر در اطراف آن ، از طناب هایی استفاده می کنند که جنس آنها از موی بز ( ره سِن ، Ræsn ) ، پشم ، پنبه و یا امروزه از نوع نایلونی ( پِله تگ ، Plætəg ) می باشد. طنابی که از موی بز درست می شود. نسبت به سایر طناب های دیگر دارای بیشترین کاربرد در انجام کارهای مانند بستن بارهای حیوانات ، مانند حمل دِوارهای سیاه چادر، هیزم ، و در مناطق روستایی حمل کاه ، جو و گندم و نظایر آن می باشد.(عکس شماره ۳)

 6- تیلا ( Tela ) :یک نوع میخ بزرگ چوبی با طول تقریبی یک متر که آن را از چوب درخت بلوط درست می کنند ، آنها را در اطراف سیاه چادر با فاصله های منظم در زمین می کوبند و طناب های مهار سیاه چادر را به آن متصل می کنند. در بسیاری از مواقع ، طناب های مهار را به جای اینکه به این نوع از میخ ها ببندند ، به دور سنگ های بزرگی که در محل برپایی چادر وجود دارند ، می بندند.

چه له ( ĉəlæ ) :یک چوب از جنس درخت بلوط که سر آن دارای دو شاخه می باشد و با ارتفاعی در حدود 2 متر ، که از آن جهت بالا نگه داشتن سیاه چادر خصوصاً در قسمت درب ورودی و همچنین برای برای بر طرف نمودن شلی طناب های مهار سیاه چادر مورد استفاده قرار می گیرد.